~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

NATUUR & KUNST
komen samen op
LANDGOED DE PALTZ

Naast de Vliegbasis Soesterberg, tegenwoordig een natuurpark met een militair museum, is het vrij wandelen door een immens, 80 hectare bestrijkend landgoed, De Paltz. Dat zijn  vreemde naam kreeg van… deserterende Duitse soldaten uit het leger van Frederik II van Pruisen ofwel Frederik de Grote. Die in 1738 een bezoek bracht aan Paleis Soestdijk, toen een zomerresidentie. Kennelijk werden de militairen te werk gesteld en/of ondergebracht op het landgoed. Dat meer dan een eeuw later nog zo kaal was dat je vanaf het dakterras  van de daar geplaatste villa, waarvan de eerste steen anno 1867 werd gelegd, zeilboten kon zien op de Zuiderzee. Vandaag de dag behoort Landgoed De Paltz aan de Stichting Utrechts Landschap die het in 2011 voor één euro kocht van de provincie Utrecht. Een deel van het terrein wordt tegenwoordig door drie particulieren gepacht. Het zijn de eigenaren van het herdershuis, het koetshuis (langs de beukenlaan, foto rechts) en voornoemde villa – die behoort aan Herman van Veen.

De grootse entree met parkeerplaats is die bij de Vliegbasis Soesterberg, maar die langs de Van Weerden Poelmanweg (officieel in Soesterduinen) is wel zo rustig en aantrekkelijk. Op voorwaarde dat je een nabije parkeerplaats vindt. De beste ligt bij een picknickterrein schuin in zuidelijke richting tegenover het hoge toegangshek (dat door grote witte keien wordt gemarkeerd). Maar je zou ook even door kunnen rijden en de auto bij het Hilton Soestduinen zetten. Eenmaal een zijhek door en je wordt meteen getrakteerd op een spectaculair vergezicht: een oprijlaan van een kilometer lengte. Aan weerszijden ervan staan drie rijen beuken, en de bestrating bestaat uit getinte bakstenen die men plaatste in de vorm van pauwenstaarten, dus in waaiervorm. Naar verluidt zijn twee stratenmakers daar twee jaar mee bezig geweest. Dit gebeurde in opdracht van jonkheer Jacob Philip Albert Leonard Ram, burgemeester van Breukelen die De Paltz anno 1860 in bezit kreeg, en het vervolgens een park liet ontwerpen door tuinarchitect en boomkweker Hendrik Copijn, dit tegelijk met de bouw van het herenhuis. Twaalf jaar later werd de jonkheer onder curatele gesteld, en kreeg De Paltz een nieuwe eigenaar,Louis Rutgers van Rozenburg, een assuradeur uit Amsterdam. Kennelijk speelde geld voor hem geen rol, want hij liet park grotendeels opnieuw ontwerpen, nu door tuinarchitect Leonard Springer, en wist tevens te regelen dat anno 1898 op het terrein in een privéperron kwam van de spoorlijn Baarn-Den Dolder. Markante latere bezitters waren de houthandelaren en dus kaplustige gebroeders Van den Krol, die er nooit hebben gewoond (en ook zand gingen afgraven), en als laatste de particuliere bewoner E.S. Raatjes – die rijk was geworden dankzij een octrooi voor gietijzeren putdeksels. Tussen 1984 en 2007 liet Raatjes zo’n 90.000 bomen planten, en voerde tevens een grote renovatie van het gehele landgoed uit.

Hoe bomenrijk De Paltz is, ontdek je meteen links van de beukenlaan, de kleine richtingpaaltjes volgend. Want via een bochtig pad kom je een soort arboretum met o.a. veel sparren, waarvan sommige uit de Kaukasus. Er staan ook veel lariksen, een bos vol zelfs. Het pad komt uit bij een groot open terrein met hellingen waarop bewoners van Soest en omgeving graag gaan sleeën als er sneeuw ligt. Het heet ‘de vallei’ en is ontstaan als zandafgraving (die de gebroeders van den Krol begonnen). Met de zandwinning is men meer dan twintig jaar bezig geweest. Het zand werd vooral gebruikt voor de aanleg van de A20 en woningbouw. Het is moeilijk voor stellen dat de zandheuvel ooit meer dan 30 meter hoog was. Wel heeft men destijds de zo vruchtbare toplaag ergens bewaard, en later weer terug geplaatst, zodat in ‘de vallei’ weer van alles groeit en leeft, zowel flora als fauna. Vanaf het pad erlangs kun je in de verte bijvoorbeeld onderkomens zien die voor zandbijen en zandhagedissen werden aangelegd. En in het najaar graast er een schaapskudde.

Verderop, langs de zoveelste bossages, komen we weer op de lange beukenlaan. Even rechts lopend, verschijnt een de linkerzijde het doolhof (links). Dit werd in 1880 door Louis Rutgers van Rozenburg aangelegd voor diens kinderen. Te midden van lage beukenhagen staat daar een kluizenaarsgrot van sintels en bakstenen. De stenen monnik binnenin leest een boek met een hoogst curieuze, min of meer Latijnse titel die staat voor ‘Zo vergaat de glorie van de wereld’. Overigens kreeg de sculptuur in 2018 een nieuw hoofd, wat het originele was verdwenen. Nu  even voorbij het doolhof linksaf, om een rondje de wandelen langs o.m. esdoorns en twee weiden waar vroeger landbouw werd beoefend, en waarlangs hakhout groeide. We lopen uiteindelijk door een lindenlaantje met zowel ruwe als gladde stammen. De laatste soort heeft, zo te zien, veel last van spreeuwen die het boomsap er letterlijk uitpikken. Terug op de lange beukenlaan, met opzij en ernaast een van de historische putdeksels, komen we oog in oog met het witte landhuis De Paltz dat Herman van Veen heeft omgetoverd tot café met terras en een art gallery. Bijkans verscholen langs het ietwat hellende linker pad er naartoe werd een zogeheten berceau  aangelegd, ofwel een schaduwrijk  looflaantje, bedoeld voor sjiek geklede vrouwen die die vroeger al wandelend buiten de zon wilden blijven (foto rechts). Het rechter pad voert langs de hoogste boom van het gehele landgoed, een uit noordwest Amerika afkomstige mammoetboom die tot ongeveer 25 meter hoogte reikt. Met vlak daarachter het Kabouter Paltz Dorp dat Herman van Veen creëerde. Het bestaat uit een allerlei  vogelhuisjes die tegen stammen en takken werden aangebracht. Eenmaal in het Herman van Veen Arts Center (www.hermanvanveenartscenter.com) vind je op de begane grond een prettig, gastvrij café waar behalve dranken ook lekkere taartjes en hartige hapjes vriendelijk worden geserveerd, terwijl op de eerste en tweede etages wisselende exposities van voornamelijk moderne kunst plaats vinden. En naast de caféruimte is een shop waar kunst en uiteraard Herman van Veen memorabilia verkrijgbaar zijn. In een pand naast de villa worden bovendien regelmatig voorstellingen lezingen georganiseerd. Rond het complex ligt een leuke beeldentuin met sculpturen van o.a. een grote elandkop, een wit olifantje en een rennende struisvogel. Al met al moge duidelijk zijn dat op Landgoed De Paltz natuur en kunst hoogst plezierig met elkaar verkeren.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

 ***

SCHILDERIJ VAN DE  MAAND
Tijdens mijn lange rondwandeling door De Paltz heb ik veel gefotografeerd, en inmiddels een van die beelden met verschillende materialen uitgewerkt tot een kleine, 24 cm brede impressie. Die vanwege zijn grote contrasten in kleur en licht bijna symbolisch zou kunnen zijn voor De Paltz in totaal. Meer details over De Paltz, landgoed van contrasten staan bij Nederlandschappen op www.vinpressionist.com.

***

***

 WIJNK(L)IEKJES (10)

 Bij toeval vond ik een archiefmap vol foto’s van vroeger. Het zijn herinneringen, visuele restjes eigenlijk, van wijngebeurtenissen die decennia geleden plaatsvonden.

 ***

Gezeten naast baron Patrick de Ladoucette, de grootste grondbezitter binnen Pouilly-Fumé, luister ik tijdens een lunch met kennelijke verbazing naar Udo J. Buys (1942-2000). Deze meestal joyeuze, energieke, welbespraakte Haarlemmer was niet alleen een goede vriend met wie ik graag en vaak heb getafeld, dikwijls in De Bokkedoorns, maar ook buitengewoon veelzijdig. Culinair journalist van het Haarlems Dagblad, woordvoerder van Martinair (ook na een vliegramp), gemeenteraadslid, auteur, voorzitter van de plaatselijke VVV en het Rode Kruis, Udo was en deed het allemaal – en meer.

Patrick de Ladoucette was in 1972 eigenaar geworden van het familiale Château du Nozet, een prachtig Loire kasteel binnen Pouilly-Fumé), en nam daarna allerlei andere prestigieuze, hoogwaardige wijnbezittingen over. Wanneer en waar deze foto genomen werd weet ik niet. Misschien was het ergens jaren tachtig in De Oude Geleerde Man, waar Udo ook graag kwam.

***

***

BEPROEFD & GEPROEFD
recepten uit Julie’s kookdagboeken

Al meer dan 50 jaar houdt mijn vrouw Julie kookdagboeken bij waarin ze recepten noteert van gerechten die thuis tot tevredenheid werden bereid, ook voor etentjes met familie en vrienden. De laatste jaren waren dat geen diners meer, maar brunches en vooral ‘borrel-dinertjes’ met salades, soepen en zoet. Dit soort maaltijden geven de kok/gastvrouw veel minder stress, en zijn ook plezierig voor de gasten. ‘Die zelf kiezen wat en hoeveel ze willen eten, terwijl ze meer gelegenheid hebben om met andere gasten te praten, om naar te zwijgen over hoe fijn jonge kinderen dit vinden. Voorts hoeven borden, glazen en bestek niet steeds gewisseld te worden, en hoef je de tafel maar één keer te dekken, rond een mooi centerpiece.’ Hier is een van Julie’s recepten, vorige maand beproefd en geproefd.

Watermeloen salade
4 el olie en azijn dressing, met een mespuntje chilipoeder * 500g watermeloen (dit is het gewicht na het verwijderen van schil en zaadjes) in blokjes gesneden * 200g net gaar gekookte en afgekoelde sperziebonen, in stukjes gesneden van 2 à 3 cm. * 60 g blauw geaderde kaas in kleine stukjes gesneden * zout en peper naar smaak

Meng alle ingrediënten – behalve de stukjes blauwe kaas – samen voor een heerlijke, zomerse salade. Als hij vooraf is klaar gemaakt, voeg dan de watermeloen stukjes pas vlak voor het serveren toe, en vermeng ze goed met dressing. Garneer de salade met de stukje kaas, en voeg zo nodig wat zout en peper toe. Deze salade past bij de barbecue, bij gerechten met koud vlees of vis, en zou nog kunnen worden aangevuld met een aardappelsalade. Het is bovendien een makkelijk tv-maal.

***

…A.L. Abbink, Hans Huisman,
John van Meurs en L. Talsma…

 TERUG IN DE TIJD MET
FAVORIETE WIJNKAART WIJNEN
VAN LEGENDARISCHE RESTAURATEURS (5)

Hoezeer de wijnwereld veranderd is, blijkt o.m. uit mijn Wijngids Nederland die in september 1982 verscheen. Want van de ruim 150 wijnleveranciers die daarin werden geprofileerd bestaat de overgrote meerderheid niet meer, zo’n 130(!) bedrijven in totaal. Ook onthullend is het hoofdstuk waarin restaurateurs van toen hun favoriete wijnen noemen, op mijn verzoek drie witte en drie rode. Wat meteen opvalt is hoe klein de wijnwereld destijds was, want op een handvol na zijn alle favoriete restaurateur wijnen Frans. Bovendien lagen de prijzen veel lager dan nu, gezien het alleen al het aantal grote, tegenwoordig torenhoog geprijsde wijnen uit o.m. Nieuwsgierig? Hier is een vijfde greep, per plaats op alfabet. De wijnnamen staan vermeld zoals ik ze destijds ontving van de genoemde restaurateurs.

‘S-GRAVENHAGE
Saur  (A.L. Abbink)
wit
Chassagne-Montrachet Les Ruchottes, Bachelet-Ramonet
Pouilly-Fumé, De Ladoucette
Riesling, Hugel
rood
Château Talbot, Saint-Julien
Pommard Clos Micault. Jacques Parent
Château Troplong-Mondot, Saint-Emilion

Bajazzo  (L. Talsma)
wit
Sancerre Clos du Chêne Marchand, Lucien Crochet
Gewurztraminer Hengst, Zind-Humbrecht
Meursault-Perrières, Joseph Drouhin
rood
Crozes-Hermitage Rochefine, Jaboulet-Vercherre
Chassagne-Montrachet Clos St. Jean, Bachelet-Ramonet
Beaune Clos des Mouches, Joseph Drouhin

HAARLEM
De Coninckshoek  (John van Meurs)
wit
Pinot Blanc Clos du Strangenberg, Heim
Muscadet Hermine d’Or, Louis Métaireau
Château Raymond-Lafon, Sauternes
rood
Côtes du Rhône Vacqueyras, Union des Viticulteurs
Château la Tour Séran, Médoc
Volnay les Angles, Henri Boillot

HEEZE
Hostellerie du Château  (Hans Huisman)
wit
Saumur, Le Floch Ernoult
Muscadet Château de la Berrière
Sancerre Les Romains, Gitton
rood
Lirac La Fermade, Domaine Maby
Côtes du Vivarais, U.L.O.V.A.
Château Croizet-Bages, Pauillac

(…wordt vervolgd…)

***

 BANNER

Het Duitse woord voor Felsverlies betekent een onderaardse gevangenis in een rots. Schloss Saarfels staat bovenop zo’n de rots, met een prachtig uitzicht over het riviertje rivier Saar. Het kasteel behoorde in 19e eeuw aan de Duitse tak van de familie Rothschild. Rond 1900 werd er een Sektkellerei in gevestigd die de flessen Sekt opsloeg in de kelders onder het slot – en dat ook meldde op etiketten. Tegenwoordig is het een luxe hotel-restaurant. Aldus de toelichting van etiketten verzamelaar Bert Wentzel (jokebertwentzel@gmail.com) die dit historische label selecteerde uit zijn grote collectie.

Disclaimer. Alle afgebeelde foto’s op deze website in dit maandmagazine zijn afkomstig van de auteur zelf of werden rechtenvrij c.q. met toestemming verkregen van wijnproducenten, wijnorganisaties, wijnhandelaren, promotiebureaus, streek- en landenorganisaties, toeristenbureaus en andere betrokkenen.